Sokak Lambası Altındaki Lezzetler

Oysa Her Şey Bir Ritmin Ardında mıydı? Yanlış Anladığım Rastgeleliğin Tatlı Yankıları

Sokak lambasının altında, şehrin bütün o uğultusu altında bir ömür geçiriyormuşum gibi geliyor bazen. Oysa her şeyin bir sebebi varmış gibi takıntılı bir arayışa giriyorum. Durağan bir kare yakalamaya çalışırken, o hareketin kendisini gözden kaçırıyorum. İşte bu, benim o teknik dünyadan süzülüp geldiğim o "rastgelelik" dediğim kavramla olan ilişkimin en büyük yanılgısı galiba.

Önceki yazılarımda, o kaosun güzelliğini, kontrolsüzlüğün potansiyelini anlatmaya çalıştım. Kaos denklemlerinden mikrodenetleyicilere uzanan o yolculukta, her şeyin bir dağılım, bir olasılık matrisi içinde olduğunu göstermeye takıntılı oldum. Her etkinin, her titreşimin, bir sonraki durumu belirleyen görünmez bir kurala bağlı olduğunu kanıtlamaya çalıştım. Tıpkı iyi bir sosun her bileşeni gibi; hepsi bir bütünün parçası.

Ama İstanbul’un o taş döşemeli kaldırımlarında, aceleyle gelip geçilen bir simitçinin tezgahına oturduğumda, bu teorik çerçeveler çökmeye başlıyor.

Sabit Bir Anın Ötesindeki Sesler

O simitçi amca, her sabah aynı hamuru açıyor, aynı ateşte belirli bir ritimle pişiriyor. Ama benim için o sabah, farklı bir senfoniydi. Bir gün, hamurun kıvrıldığı o anki hava akımı, öbür günün incecik fırça darbesinden farklıydı. Üçüncü gün ise, ocağın altındaki odunun çıtırtısı, sanki o gün şehrin tüm gerilimini içine çekmiş gibiydi.

Ben bunu, bir kaynaktan üretilen ardışık entropi akışları olarak kodlamak istedim. Bir girdi, öngörülebilir bir çıktı. Ama o anki deneyimim buydu: aynı girdi, farklı bir nefesle pişince, tamamen başka bir tat yaratıyor.

Bu fark, benim o günkü yazımda çok teknik bir terimle ifade etmeye çalıştığım bir kavramdı: başlangıç koşullarının aşırı hassasiyeti. Ama o sabah, bu hassasiyetin neden olduğu şeyi, ne bir algoritmik öngörü, ne de bir matematiksel model kurtarabiliyor.

Yanlışladığım O Serbest Akış

Bazen düşünüyorum da, benim bilgiyi tasarıma dönüştürme çabam, o spontane olgunun saf akışını boğuyor olmalı. O anlık omuz silkmeler, telaşsızca gözlem altında verilen kararlar… onlar, benim mikrokontrolcümle ulaşmaya çalıştığım o mükemmel, kusursuz kaostan çok daha kıymetli.

Bu, her şeyin bir yere bağlanması gerektiği yanılgısına düşmek demekmiş. Her dokunuşun bir geçmişi, her sesin bir nedeni olmak zorunda değil. Bazen en iyi kare, ya da en derin tat, nedenini bilmeden kendini bırakmış o anın kendisidir.

Şehrin ritmi bu. Ne mükemmel bir denkleme sığar, ne de her şeye bir isim takılabilir. Bırakın gelsin o garip, hesaplanmamışlık hissi. Belki de o huzur, kontrol etmemekte yatıyordur.