Dijitalleşmenin Kurtarıcı Sandığımız O Anlar Mitik Bir Yankı mı?
İstanbul'un bu uğultusu... Bilgisayar ekranının mavi ışığı altında geçirdiğimiz o sayısız gece, bazen de şehrin taş sokaklarının ötesinde bir yalnızlığın mikrokozmosu oluyor. Hepimiz o "mükemmel kareyi" yakalama telaşında değil miyiz? O an geldiğinde, sanki bütün o teknik ayarlar, yazılımlar, filtreler eriyip geçiyor ve geriye sadece saf bir his kalıyor. Sanki teknolojinin bizi buraya getirdiği bu an, zamansız bir nirvana gibi geliyor.
Ama ben bu yanılgının ardındaki o ince çatlağı görmek için buradayım. Ve size söyleyeyim, tam olarak orada değiliz.
Bizim kaybolduğumuz nokta, o sanal mükemmellik uğruna gerçeğin dokusunu bastırmamız. Dijitalleşme, bir araç olmalı; yaşamın her katmanını kusursuzca taklit edebilen sihirli bir nesne değil. Birkaç yıl önce, o eski tip fotoğraf makinemle çıktığım gezilerimde, bir kareyi almanın teknik olarak zorlayıcı oluşu bile o anın değerini katlıyordu. Titrek el, kaçamak ışık, film sarmanın o mekanik sesi... Bunların hepsi birer dirençti ve bu direnç, nihai sonucuyla eşleşince ortaya çıkan o bütünlük hissiydi.
Dijital Çağda Kaybettiğimiz Dokunuşlar
Bugün her şey o kadar hızlı, o kadar erişilebilir ki, sanki en iyi anımızı da bir 'kaydet' butonuna basarak geçebiliriz. Bu hız, aslında bizi aceleci kılıyor. Ve bu acelecilik, en değerli olanı kaçırmamıza neden oluyor: Beklemenin ritmini.
Bir esnaf lokantasında, garsonun yemeği masaya koymadan önce göz teması kurup o son ince ayarı yapmasını izleyin. O tanıdık tereddüt, mükemmel pişmiş etin yağının ya da balığın o son neminin hikayesidir. O an, bir algoritmanın hesaplayamayacağı kadar insani ve çok katmanlıdır. Dijital algoritmalar kusursuz bir çıktı verebilir; fakat o çıktının arkasındaki tereddüt, ruhu olan bilinçli bir dirençle beslenmez.
Benim için fotoğrafçılık ya da tasarım, bu mekanikleşmeye karşı bir ağıt gibi. Bir filtreyle tüm o kaba olanı yumuşatmak cazip geliyor, değil mi? Oysa ki, bazen o kaba olanın kendisi başlı başına bir sanat eseri. Yağmurun cama vuran ritmik sesi, sokaktaki yaşlı bir adamın anlık öfkesiyle karışan omuzlarından düşen yağmur damlası... Bunlar, çözülmeyi bekleyen matematiksel problemler değil; yaşanmışlığın ham notalarıdır.
Gerçek Sesin Frekansı
Sanat veya gözlem dediğimiz şey, bir noktada 'ne olduğu' ile değil, 'nasıl dokunduğu' ile tanımlanır. Dijital mükemmeliyetçilik, bazen o ham dokunuşu sterilize ediyor. Her şey temizleniyor, basitleştiriliyor ve olduğu gibi değilmiş gibi geliyor.
Oysa hayatın en derin hikayeleri, bilgisayar başında parlak bir ekranda değil; aceleyle kapatılan bir kapının ardından gelen, hafifçe nemli o İstanbul akşamında ortaya çıkıyor. Orada, en eski makinelerle yapılan bir kaydın sesinde, vücut ısısıyla karamış bir çayın buğusunda, o dijital olarak filtrelenmiş kusursuzluğun ulaşamadığı bir derinlik var.
Ve belki de bu, bizim bilinçli olarak geri dönmemiz gereken o küçük, dirençli alandır. O ham notalara dokunmak... İşte gerçek kompozisyon orada başlıyor.
(Bu, bir yandan da müziğin o mükemmel frekansını aramaktan vazgeçip, enstrümanların öten yere vuruşunu dinlemeye başlamak gibi.)